Achtergrond & Informatie

Project Zuivere Lucht

Hoemeetiklucht.eu is ontwikkeld voor het Europese Interreg  project ‘Zuivere Lucht’.  In dit project wordt een nieuwe techniek ontwikkeld om binnenlucht te zuiveren. Die techniek wordt getest in voorzieningen (kinderdagverblijven, scholen) in Antwerpen en Den Haag.  Het project stimuleert ook burgerwetenschap: hoemeetiklucht.eu is speciaal ontwikkeld voor iedereen die zelf de luchtwaliteit in de buurt wil meten. In Antwerpen en Den Haag wordt samen met burgers het effect gemeten van experimentele lokale beleidsmaatregelen rond luchtkwaliteit.

 

Project Zuivere Lucht is gefinancierd voor het Interreg V programma Vlaanderen-Nederland, het grensoverschrijdend samenwerkingsprogramma met financiële steun van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling.

 

 

Voor vragen: contacteer ons op info@projectzuiverelucht.eu

Projectpartners

/node/12

Woordenlijst

A

Advieswaarde

is een waarde vooropgesteld door de Wereldgezondheidsorganisatie. Ze zijn veel strenger zijn dan de Europese grenswaarden omdat ze enkel bepaald worden op basis van gezondheidsstudies en dus geen rekening houden met haalbaarheid of economische belangen. Advieswaarden zijn niet wettelijk bindend.

/advieswaarde

B

Benedenwinds

windafwaarts, de kant waar de wind naartoe waait

/benedenwinds

D

Diffusie

een proces dat ontstaat uit de willekeurige beweging van deeltjes als gevolg van de kinetische energie die deze deeltjes bezitten. Bij verschillen in concentratie leidt diffusie tot een netto verplaatsing van deeltjes van plaatsen met een hoge concentratie naar plaatsen met een lage concentratie.

 

Zie https://nl.wikipedia.org/wiki/Diffusie

 

/diffusie

Drift

een kleine, continue verandering van de meetresultaten van eenzelfde toestel bij gelijkblijvende omstandigheden.

/drift

E

Elektrochemische sensor

bevatten een elektrolyt dat reageert met NO2. Zo ontstaat elektrische stroom. Die stroom geeft weer hoeveel NO2 de lucht bevat.

/elektrochemischesensor

Elektrolyt

een chemische verbinding die in een oplossing of in gesmolten toestand geheel of gedeeltelijk in ionen splitsen, waardoor de oplossing of vloeistof elektrische stroom kan geleiden.

/elektrolyt

Emissie

uitstoot van luchtverontreinigende stoffen

/emissie

G

Geleidingsvermogen(G)

 is een grootheid die aangeeft hoe goed een voorwerp stroom geleidt bij een bepaalde spanning. Het geleidingsvermogen is het omgekeerde van de weerstand (R). Een voorwerp met een groot geleidingsvermogen heeft net een kleine weerstand ­- en andersom.

/geleidingsvermogen

I

Interferentie

een meting die beïnvloed wordt door een andere variabele. Bv. een sensor die fijn stof en mistdruppeltjes niet goed van elkaar onderscheidt.

/interferentie

Inversie

Normaal daalt de temperatuur met de hoogte maar bij een inversie (temperatuuromkering) stijgt de temperatuur juist met de hoogte. Een warmere luchtlaag ligt als een deken over een koudere luchtlaag. Hierdoor worden vervuilende stoffen minder verdund en kan luchtvervuiling zich opstapelen.

/inversie

Iteratief

met stelselmatige herhaling

/iteratief

J

Juistheid

de mate van overeenstemming tussen de gemiddelde waarde van een reeks waarnemingen en de werkelijke waarde.

/juisheid

K

Kalibratie

ijking, het vergelijken van een systeem of apparaat met een standaard om de eigenschappen vast te stellen.

/kalibratie

Korstmos

een combinatie van een schimmel, alg en blauwwier (cyanobacterie) die zeer nauw samenleven. Korstmossen groeien zeer traag en komen bijna overal voor, ook aan de zuidpool. Je vindt ze op boomschors of op stenen en gebouwen.

/korstmos

M

Metaaloxide

een verbinding van een metaal met zuurstof, typische voorbeelden zijn ijzeroxide en alumiunoxide.

/metaaloxide

Micrometer (µm)

dit is een miljoenste deel van een meter, of een duizendste deel van een millimeter

/micrometer

Modelresultaten

gegevens die niet rechtstreeks gemeten zijn, maar volledig of deels bekomen zijn door computermodellen.

/modelresultaten

O

Ozon

ontstaat uit reacties van gassen zoals stikstofoxiden en vluchtige organische stoffen onder invloed van zonlicht. Het wordt dus niet rechtstreeks uitgestoten. Ozon (O3) heeft zeer sterke oxiderende eigenschappen die schadelijk zijn voor zowel mensen als planten.

/ozon

P

Polluent

vervuilende stof

/polluent

Precisie

de mate waarin een meting dezelfde resultaten oplevert bij gelijkaardige omstandigheden en met eenzelfde meettoestel of type meettoestel.

/precisie

Primaire polluent

vervuilende stof die rechtstreeks in de lucht terechtkomt, bijvoorbeeld door verbranding.

/primaire%20polluent

R

Referentiemonitor

de officiële monitoren die erkende netwerken gebruiken om de luchtkwaliteit te meten volgens Europese richtlijnen.

/referentiemonitor

Resistieve sensor

dit is een gassensor die een metaaloxide bevat. Als het metaaloxide in aanraking komt met de gassen in de lucht krijgt deze een ander geleidingsvermogen. Door deze verandering te meten kan je nagaan hoeveel gassen er zich in de lucht bevinden. 

/resistievesensor

Resuspensie

het opnieuw in de lucht brengen van neergevallen stofdeeltjes. Een typisch voorbeeld is het opwaaien van bodemstof door de luchtverplaatsing van voorbijrijdend verkeer.

/resuspensie

S

Secundaire polluent

vervuilende stof die ontstaat door onder meer chemische reacties in de lucht.

 

/secundaire%20polluent

Smog

komt oorspronkelijk van de woorden smoke en fog, of rook en mist. Tegenwoordig spreken we van smog als de lucht sterk verontreinigd is door minstens één van de volgende stoffen: ozon (O3), fijn stof (PM10), zwaveldioxide (SO2) en stikstofdioxide (NO2).
Zomersmog treedt op wanneer er op warme en zonnige dagen te veel ozon in de lucht hangt.
Wintersmog ontstaat als stoffen afkomstig van verkeer en industrie (fijn stof, roet, stikstofoxiden en zwaveloxiden) blijven hangen tijdens de winterperiode

/smog

Stabiliteit

de mate waarin een meting met een toestel gelijkaardige resultaten oplevert bij gelijkaardige omstandigheden op een later tijdstip.

/stabiliteit

Street canyon

smalle straat met hoge bebouwing. In deze straten worden uitlaatgassen slechter verdund en stapelt de luchtvervuiling zich op.

/streetcanyon

U

Uitschieter

Een uitschieter of outlier is een waarneming die opvallend ver van de andere resultaten verwijderd ligt. Deze uitschieter past niet bij de overige resultaten (data) en er is ook geen verklaring voor (bv. een vuuwerk kan zorgen voor plotse pieken van PM).  Grafieken afgeleid uit data met uitschieters kunnen een sterk vertekend beeld geven van de werkelijkheid. 

/uitschieter

Ultrafijn stof

De fijnste fractie van fijn stof (PM), die bestaat uit deeltjes kleiner dan 0,1 micrometer (um) diameter.

/ultrafijn%20stof

V

Verstrooiing

een proces waarbij de richting of energie van een deeltje verandert door een botsing met een ander deeltje of met een hele hoop andere deeltjes.

/verstrooiing
/node/13

Sensoren voor stikstofdioxiden

Welke?

Voor- en nadelen van stikstofdioxiden sensoren

Voordelen
Verschillende modellen zijn beschikbaar
Ze zijn makkelijk online verkrijgbaar
NO2-sensoren beginnen hun weg naar projecten van burgerwetenschap te vinden
Nadelen
Bijna alle NO2-sensoren worden te sterk beïnvloed door temperatuur of luchtvochtigheid
Op papier identieke sensoren kunnen in de praktijk toch zeer verschillende resultaten geven
De specificaties van de sensoren zijn niet altijd duidelijk
NO2-sensoren hebben een aanzienlijk hogere kostprijs dan fijnstofsensoren
Nauwkeurigheid is niet altijd gekend of ontoereikend
50-50
Sensor NO2

Zoals hierboven weergegeven werken de meeste NO2-sensoren vandaag nog onvoldoende goed. Daarom raden we af om ze op grote schaal te gebruiken zonder begeleiding van wetenschappers. In zeldzame gevallen kan je de onnauwkeurigheid van deze sensoren verhelpen via kalibratie, en door het gebruik van meerdere sensoren tegelijk. Meer informatie hierover vind je bij 'Start je eigen experiment' (Stap 3; ‘draag zorg voor je metingen’). 

50-50

Sensornetwerken laten toe om simultaan en op grote schaal metingen te doen. Met referentietoestellen zou zoiets onbetaalbaar zijn. Wil je weten welke burgerinitiatieven reeds grote netwerken hebben opgestart? Klik dan door naar ‘samen meten’.

Om NO2  te meten bestaan er  resistieve en elektrochemische sensoren. Resistieve sensoren zijn het het meest gevoelig voor NO2, maar geven minder betrouwbare resultaten. De elektrochemische sensoren zijn iets minder gevoelig voor NO2, maar meten wel veel stabieler. In ‘Wat is een NO2-sensor’ lichten we het verschil in meer detail toe.

Enkele stikstofdioxiden sensoren

Het onderzoeksproject Life-Vaquums test veelgebruikte sensoren. Scores voor reproduceerbaarheid en nauwkeurigheid worden in het voorjaar van 2019 vrijgegeven. Bij elke sensor kan je een samenvattende 'Fact Sheet' downloaden door op de naam van de sensor te klikken. Klik hier voor de bijhorende legende. Alle sensoren in deze tabel zijn elektrochemisch van aard.

MODEL
PRIJS*
GEBRUIKSVRIENDELIJK
REPRODUCEERBAAR
NAUWKEURIG
Gemiddeld
Laag
-
-
Hoog
Laag
-
     
-
     
Hoog
Hoog
-
-
Hoog
Laag
-
-
Hoog
Laag
-
-

* PRIJS: Laag = minder dan 50 euro, Gemiddeld = tussen 50 en 250 euro, Hoog = meer dan 250 euro.

Opgelet! de prijzen van sensoren hangen sterk af van de leverancier. Ze kunnen dus, afhankelijk van waar en wanneer je ze bestelt, in een andere prijsklasse vallen dan hier aangegeven.

 

Voor- en nadelen van stikstofdioxiden sensoren
Enkele stikstofdioxiden sensoren
Wat is een stikstofdioxiden sensor?

Resistieve sensoren

Resistieve sensoren bevatten een metaaloxide. Dat krijgt een ander geleidingsvermogen  in aanraking met bepaalde gassen in de lucht. Die verandering is meetbaar ­: zo ga je na hoeveel gas er in de lucht aanwezig is.

Een resistieve sensor heeft een groot bereik, waardoor hij ook lage concentraties NO2 opspoort.

Het nadeel aan deze sensor is, is dat hij ook op andere gassen reageert, waardoor je minder nauwkeurig gaat meten.  En een resistieve sensor geeft ook niet altijd stabiele meetresultaten, waardoor je hem na een tijdje opnieuw moet kalibreren.

Elektrochemische sensoren

Elektrochemische sensoren bevatten een elektrolyt dat reageert met NO2. Zo ontstaat elektrische stroom. Die stroom geeft weer hoeveel NO2 de lucht bevat.

Het voordeel van deze sensor is dat ze  gewoonlijk een vrij stabiele meting geven. En hun gevoeligheid voor andere gassen wordt meestal gecompenseerd binnen de sensor. Ze hebben een groot bereik, wel  minder ruim dan dat van resistieve sensoren.

Resistieve sensoren
Elektrochemische sensoren
Wat is stikstofdioxiden?

Wat is stikstofdioxide?

Verbrand je iets op hoge temperatuur, dan ontstaat in eerste instantie NO, stikstofmonoxide. Een kleur-, reuk- en smaakloos gas, met een korte levensduur in de atmosfeer, dat weinig schadelijk is. NO reageert met zuurstof en ozon uit de lucht en wordt zo omgezet tot het schadelijke NO2. Dat gas blijft langer in de atmosfeer hangen en krijgt bij hoge concentraties een bruinrode  kleur. Het mengsel van NO en NO2 is NOx, stikstofoxide.

 

 

 

 

Waar komt stikstofdioxide vandaan?

Al eens diep ingeademd tijdens de file? We raden het ook niet aan: het verkeer veroorzaakt ongeveer de helft van de totale NO2-uitstoot in Vlaanderen. Dieselwagens produceren trouwens heel wat meer NO2 dan benzinewagens. Meer informatie over de oorsprong van NO2 vind je op de website van de Vlaamse Milieumaatschappij.

bronnen van NO2 in 2016
De voornaamste bronnen van NO2 in Vlaanderen (2016). © Vlaamse Milieumaatschappij

Wat zijn de maximaal toegestane waarden?

NO2 is een prima indicator voor luchtverontreiniging door het verkeer. Daarom is het een interessante stof om te meten. Ook voor NO2 gelden er afspraken over concentraties die al dan niet oké zijn. Die verschillen naargelang de organisatie: zo is de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) strenger dan de Europese Unie (EU), toch wat piekwaarden van NO2 betreft. Een uurgemiddelde van NO2 mag voor de WGO nooit hoger zijn dan 200 µg/m3. De EU laat op datzelfde uurgemiddelde tot 18 overschrijdingen per jaar toe. Voor het algemene jaargemiddelde hanteren de EU en de WGO wel dezelfde grenswaarde van 40 ug/m3.

Meer informatie vind je op de website van de Vlaamse Milieumaatschappij.

 

 

 

In welke mate is stikstofdioxide schadelijk?

Zowel korte blootstelling aan een hoge concentratie als langdurige blootstelling aan een lage concentratie zijn slecht voor mens en natuur. Bij hoge concentraties heeft NO2 een onaangename geur en veroorzaakt het irritaties van de ogen, keel en neus. Daarnaast is het een uitlokker van astma-aanvallen.

Langdurige blootstelling aan hoge concentraties van NO2 wordt gekoppeld aan longschade, hart- en vaatziekten, kanker en dus ook vroegtijdige sterfte. Omdat NO2 en dieselroet vaak samen voorkomen, is het niet zo gemakkelijk om de gezondheidseffecten van de twee stoffen van elkaar te onderscheiden. Wetenschappers onderzoeken nog de link tussen blootstelling aan NO2, en de gezondheid. NO2 is soms ook indirect schadelijk voor de mens, omdat het een rol speelt in de vorming van ozon en fijn stof.

 

NO2-gezondheid
Wat is stikstofdioxide?
Waar komt stikstofdioxide vandaan?
Wat zijn de maximaal toegestane waarden?
In welke mate is stikstofdioxide schadelijk?
Uit