Voor-en nadelen van fijnstof sensoren
© Vlaamse Milieumaatschappij
Fijnstofsensoren zijn steeds meer toegankelijker. Gevolg: meer netwerken van sensoren, die simultane metingen op grote schaal toelaten.
Het gebruik van goedkope sensoren kent echter ook een keerzijde zoals je hierboven kan zien. De meeste meetfouten gebeuren ofwel bij de kleinste gedetecteerde deeltjes, ofwel bij de grotere fracties. Kalibratie kan dat gedeeltelijk verhelpen, net als het gebruik van meerdere sensoren tegelijk. Meer uitleg? Neem een kijkje in de rubriek Start je eigen experiment (Stap 3).
Bijkomend probleem: je weet niet altijd voor welke deeltjes je sensor al dan niet gevoelig is. Sommige goedkope sensoren registreren alleen partikels groter dan 0,3-1 micrometer en missen zo de kleinere fracties van fijn stof. Dat kan de interpretatie van je gegevens beïnvloeden. Zo zijn kleine partikels veelal afkomstig van verbrandingsprocessen (roet) en hebben ze een potentieel grotere impact op onze gezondheid. Fabrikanten geven doorgaans wel mee hoe groot de partikels zijn die hun sensor meet, maar die waarde is niet altijd even correct in de praktijk. Life-Vaquums is een project waar verschillende van deze sensoren getest worden.
Enkele fijnstofsensoren
Onderstaande tabel toont veelgebruikte sensoren. In het onderzoeksproject Life-Vaquums worden deze getest. Scores voor reproduceerbaarheid en nauwkeurigheid zullen in het voorjaar van 2020 vrijgegeven worden. Voor iedere sensor werd een samenvattende 'Fact Sheet' samengesteld die u kan downloaden door op de naam van de sensor te klikken. Klik hier voor de bijhorende legende.
*PRIJS: laag= minder dan 50 euro, Gemiddeld= tussen 50 en 250 euro, Hoog= meer dan 250 euro
Opgelet! De prijzen van sensoren hangen sterk af van de leverancier. Ze kunnen dus afhankelijk van waar en wanneer je ze bestelt, in een andere prijsklasse vallen dan hier aangegeven.
Wat is een fijnstofsensor?
Een fijnstofsensor of PM-sensor is vaak een optisch meettoestel. Het principe is eenvoudig.
- Een kleine ventilator in het toestel zuigt lucht aan.
- De aangezogen lucht gaat door een lichtstraal.
- Een detector meet de verstrooiing van het licht op het fijn stof.
De detector meet het aantal lichtpulsen, veroorzaakt door de verstrooiing van het licht. Dat is een maat voor het aantal en de massa van de deeltjes in de lucht. Door die waarde te vermenigvuldigen met een gemiddelde massadichtheid wordt de massaconcentratie (vaak uitgedrukt in microgram per kubieke meter of µg/m3) berekend. Met een goed gekalibreerde sensor meet je zo de hoeveelheid fijn stof van een bepaalde fractie (meestal PM2,5).
In ‘Samen meten' vind je informatie over de meest gebruikte sensoren in burger wetenschap projecten. Voor officiële metingen van de VMM worden geen sensoren gebruikt, maar hoogwaardige samplers. Die worden, net zoals de Europese referentiemethode, gebruikt om sensoren te kalibreren.
Wat is fijnstof?
Fijnstof (PM) is een verzamelnaam voor minuscule deeltjes die in de lucht zweven. Die komen van primaire en van secundaire bronnen. Omdat ze zo klein zijn – kleiner dan 10 micrometer – zie je ze niet met het blote oog. Hoe kleiner de deeltjes zijn, hoe dieper ze je longen binnendringen. Meer info over fijn stof vind je op de website van de Vlaamse Milieumaatschappij.
Waar komt fijnstof vandaan?
De grootste boosdoener? De gezinnen. Vooral de uitstoot van houtverwarming zorgt voor heel wat PM10 in de lucht. Aan de uitstoot van PM2,5 leveren gezinnen een nog grotere bijdrage. Meer info over de oorsprong van fijn stof vind je op de website van de Vlaamse Milieumaatschappij.
De voornaamste bronnen van fijn stof (PM2,5) in Vlaanderen (2016).
De voornaamste bronnen van fijn stof (PM10) in Vlaanderen (2016).
Hoe groot is fijnstof?
Fijnstof wordt vaak onderverdeeld in drie groottecategorieën:
- ultrafijn stof (UFP), kleiner dan 0,1 µm (PM0,1)
- stofdeeltjes kleiner dan 2,5 µm (PM2,5)
- stofdeeltjes kleiner dan 10 µm (PM10)
De grootte van fijn stof (PM). © Vlaamse Milieumaatschappij
Wat zijn de maximaal toegestane waarden?
Omdat fijn stof slecht is voor je gezondheid, zijn er internationale afspraken gemaakt over de toegelaten concentraties. Die verschillen naargelang de organisatie: de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) is strenger dan de Europese Unie (EU).
Zo mag de daggemiddelde PM10-concentratie van 50 µg/m3 per jaar maximum drie keer overschreden worden voor de WGO, terwijl dat voor de EU tot 35 keer is.
Voor PM2.5 legt alleen het WGO een advieswaarde van 25 µg/m3 op. Die mag tot drie keer per jaar overschreden worden. Op de website van de Vlaamse Milieumaatschappij vind je meer informatie.
Hoe schadelijk is fijnstof?
De kleinste deeltjes van fijnstof zijn gevaarlijker omdat ze minder gemakkelijk door de neus gefilterd worden, en dieper kunnen doordringen in de longen.
Door fijnstof kunnen verschillende gezondheidsproblemen ontstaan:
- acute luchtwegaandoeningen
- bronchitits
- chronische luchtwegaandoeningen
- verhoogde kans op hart- en vaatziekten.
Deeltjes uit verbrandingsprocessen (zoals de ultrafijne roetfractie) bevatten kankerverwekkende stoffen. Meer info vind je op de site van de Vlaamse Milieumaatschappij.
