Achtergrond & Informatie

Project Zuivere Lucht

Hoemeetiklucht.eu werd ontwikkeld in het kader van het Europese Interreg project ‘Zuivere Lucht’. In dit project wordt een nieuwe techniek ontwikkeld om binnenlucht te zuiveren, en wordt die techniek getest in voorzieningen (kinderdagverblijven, scholen) in Antwerpen en Den Haag. Daarnaast stimuleert het project ook burgerwetenschap: hoemeetiklucht.eu is speciaal ontwikkeld voor eenieder die zelf de luchtwaliteit in zijn/haar buurt wil meten, en in Antwerpen en Den Haag meet men samen met burgers het effect op van experimentele lokale beleidsmaatregelen rond luchtkwaliteit.

 

Project Zuivere Lucht is gefinancierd binnen het Interreg V programma Vlaanderen-Nederland, het grensoverschrijdend samenwerkingsprogramma met financiële steun van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling.

 

 

Voor vragen: contacteer ons op info@projectzuiverelucht.eu

Projectpartners

/node/12

Woordenlijst

A

Advieswaarde

is een waarde vooropgesteld door de Wereldgezondheidsorganisatie. Ze zijn veel strenger zijn dan de Europese grenswaarden omdat ze enkel bepaald worden op basis van gezondheidsstudies en dus geen rekening houden met haalbaarheid of economische belangen. Advieswaarden zijn niet wettelijk bindend.

/advieswaarde

B

Benedenwinds

windafwaarts, de kant waar de wind naartoe waait

/benedenwinds

D

Diffusie

een proces dat ontstaat uit de willekeurige beweging van deeltjes als gevolg van de kinetische energie die deze deeltjes bezitten. Bij verschillen in concentratie leidt diffusie tot een netto verplaatsing van deeltjes van plaatsen met een hoge concentratie naar plaatsen met een lage concentratie.

 

Zie https://nl.wikipedia.org/wiki/Diffusie

 

/diffusie

Drift

een kleine, continue verandering van de meetresultaten van eenzelfde toestel bij gelijkblijvende omstandigheden.

/drift

E

Elektrochemische sensor

bevatten een elektrolyt dat reageert met NO2. Zo ontstaat elektrische stroom. Die stroom geeft weer hoeveel NO2 de lucht bevat.

/elektrochemischesensor

Elektrolyt

een chemische verbinding die in een oplossing of in gesmolten toestand geheel of gedeeltelijk in ionen splitsen, waardoor de oplossing of vloeistof elektrische stroom kan geleiden.

/elektrolyt

Emissie

uitstoot van luchtverontreinigende stoffen

/emissie

G

Geleidingsvermogen(G)

 is een grootheid die aangeeft hoe goed een voorwerp stroom geleidt bij een bepaalde spanning. Het geleidingsvermogen is het omgekeerde van de weerstand (R). Een voorwerp met een groot geleidingsvermogen heeft net een kleine weerstand ­- en andersom.

/geleidingsvermogen

I

Interferentie

een meting die beïnvloed wordt door een andere variabele. Bv. een sensor die fijn stof en mistdruppeltjes niet goed van elkaar onderscheidt.

/interferentie

Inversie

Normaal daalt de temperatuur met de hoogte maar bij een inversie (temperatuuromkering) stijgt de temperatuur juist met de hoogte. Een warmere luchtlaag ligt als een deken over een koudere luchtlaag. Hierdoor worden vervuilende stoffen minder verdund en kan luchtvervuiling zich opstapelen.

/inversie

Iteratief

met stelselmatige herhaling

/iteratief

J

Juistheid

de mate van overeenstemming tussen de gemiddelde waarde van een reeks waarnemingen en de werkelijke waarde.

/juisheid

K

Kalibratie

ijking, het vergelijken van een systeem of apparaat met een standaard om de eigenschappen vast te stellen.

/kalibratie

Korstmos

een combinatie van een schimmel, alg en blauwwier (cyanobacterie) die zeer nauw samenleven. Korstmossen groeien zeer traag en komen bijna overal voor, ook aan de zuidpool. Je vindt ze op boomschors of op stenen en gebouwen.

/korstmos

M

Metaaloxide

een verbinding van een metaal met zuurstof, typische voorbeelden zijn ijzeroxide en alumiunoxide.

/metaaloxide

Micrometer (µm)

dit is een miljoenste deel van een meter, of een duizendste deel van een millimeter

/micrometer

Modelresultaten

gegevens die niet rechtstreeks gemeten zijn, maar volledig of deels bekomen zijn door computermodellen.

/modelresultaten

O

Ozon

ontstaat uit reacties van gassen zoals stikstofoxiden en vluchtige organische stoffen onder invloed van zonlicht. Het wordt dus niet rechtstreeks uitgestoten. Ozon (O3) heeft zeer sterke oxiderende eigenschappen die schadelijk zijn voor zowel mensen als planten.

/ozon

P

Polluent

vervuilende stof

/polluent

Precisie

de mate waarin een meting dezelfde resultaten oplevert bij gelijkaardige omstandigheden en met eenzelfde meettoestel of type meettoestel.

/precisie

Primaire polluent

vervuilende stof die rechtstreeks in de lucht terechtkomt, bijvoorbeeld door verbranding.

/primaire%20polluent

R

Referentiemonitor

de officiële monitoren die erkende netwerken gebruiken om de luchtkwaliteit te meten volgens Europese richtlijnen.

/referentiemonitor

Resistieve sensor

dit is een gassensor die een metaaloxide bevat. Als het metaaloxide in aanraking komt met de gassen in de lucht krijgt deze een ander geleidingsvermogen. Door deze verandering te meten kan je nagaan hoeveel gassen er zich in de lucht bevinden. 

/resistievesensor

Resuspensie

het opnieuw in de lucht brengen van neergevallen stofdeeltjes. Een typisch voorbeeld is het opwaaien van bodemstof door de luchtverplaatsing van voorbijrijdend verkeer.

/resuspensie

S

Secundaire polluent

vervuilende stof die ontstaat door onder meer chemische reacties in de lucht.

 

/secundaire%20polluent

Smog

komt oorspronkelijk van de woorden smoke en fog, of rook en mist. Tegenwoordig spreken we van smog als de lucht sterk verontreinigd is door minstens één van de volgende stoffen: ozon (O3), fijn stof (PM10), zwaveldioxide (SO2) en stikstofdioxide (NO2).
Zomersmog treedt op wanneer er op warme en zonnige dagen te veel ozon in de lucht hangt.
Wintersmog ontstaat als stoffen afkomstig van verkeer en industrie (fijn stof, roet, stikstofoxiden en zwaveloxiden) blijven hangen tijdens de winterperiode

/smog

Stabiliteit

de mate waarin een meting met een toestel gelijkaardige resultaten oplevert bij gelijkaardige omstandigheden op een later tijdstip.

/stabiliteit

Street canyon

smalle straat met hoge bebouwing. In deze straten worden uitlaatgassen slechter verdund en stapelt de luchtvervuiling zich op.

/streetcanyon

U

Uitschieter

Een uitschieter of outlier is een waarneming die opvallend ver van de andere resultaten verwijderd ligt. Deze uitschieter past niet bij de overige resultaten (data) en er is ook geen verklaring voor (bv. een vuuwerk kan zorgen voor plotse pieken van PM).  Grafieken afgeleid uit data met uitschieters kunnen een sterk vertekend beeld geven van de werkelijkheid. 

/uitschieter

Ultrafijn stof

De fijnste fractie van fijn stof (PM), die bestaat uit deeltjes kleiner dan 0,1 micrometer (um) diameter.

/ultrafijn%20stof

V

Verstrooiing

een proces waarbij de richting of energie van een deeltje verandert door een botsing met een ander deeltje of met een hele hoop andere deeltjes.

/verstrooiing
/node/13

NO2: sensoren

Welke?

Steeds meer goedkope NO2-sensoren

sensor-NO2
sensor NO2-2

NO2-sensoren zijn makkelijk online te verkrijgen en worden steeds goedkoper. Hierdoor kunnen steeds makkelijker netwerken van sensoren ontstaan. Alleen: de meeste NO2-sensoren werken vandaag nog onvoldoende goed. Daarom raden we af om ze op grote schaal te gebruiken zonder begeleiding van wetenschappers. 

Hoewel goedkope sensoren veelvuldig kunnen ingezet worden, kent hun lage prijs echter ook een keerzijde: de nauwkeurigheid is niet altijd gekend en is doorgaans ontoereikend. Ook kunnen de metingen sterk beïnvloed worden door het weer (bv. hoge temperatuur en luchtvochtigheid), of kan de sensor gewoon slecht werken. Ook vertonen identieke sensoren vaak nog erg grote verschillen. In zeldzame gevallen kan je dit verhelpen via kalibratie, en door het gebruik van meerdere sensoren tegelijk. Meer informatie hierover vind je bij 'Start je eigen experiment' (Stap 3; ‘draag zorg voor je metingen’). 

Sensornetwerken laten toe om simultaan en op grote schaal metingen te doen. Met referentietoestellen zou zoiets onbetaalbaar zijn. Wil je weten welke burgerinitiatieven reeds grote netwerken hebben opgestart? Klik dan door naar ‘samen meten’.

33-67

Een greep uit het aanbod van sensoren

Om NO2 te meten, bestaan er twee hoofdtypes sensoren: resistieve en elektrochemische. In het algemeen zijn de resistieve sensoren het meest gevoelig voor NO2, maar geven ze minder betrouwbare resultaten. De elektrochemische sensoren zijn iets minder gevoelig voor NO2, maar ze meten wel veel stabieler. In ‘Wat is een NO2-sensor’ lichten we het verschil in meer detail toe.

Onderstaande tabel toont veelgebruikte sensoren. In het onderzoeksproject Life-Vaquums worden deze getest. Scores voor reproduceerbaarheid en nauwkeurigheid zullen in het voorjaar van 2019 vrijgegeven worden. Voor iedere sensor werd een samenvattende 'Fact Sheet' samengesteld die u kan downloaden door op de naam van de sensor te klikken. Klik hier voor de bijhorende legendeDe sensoren in deze tabel zijn allen elektrochemisch van aard.

MODEL
PRIJS *
GEBRUIKSVRIENDELIJK
REPRODUCEERBAAR
NAUWKEURIG
Gemiddeld
Laag
-
-
Hoog
Laag
-
-
Hoog
Hoog
-
-
Hoog
Laag
-
-
Hoog
Laag
-
-

* PRIJS: Laag = minder dan 50 euro, Gemiddeld = tussen 50 en 250 euro, Hoog = meer dan 250 euro.

Opgelet: de prijzen van sensoren hangen sterk af van de leverancier. Ze kunnen dus, afhankelijk van waar en wanneer je ze bestelt, in een andere prijsklasse vallen dan hier aangegeven.

 

Voor- en nadelen van NO2-sensoren

Voordelen
Verschillende modellen zijn beschikbaar.
Ze zijn makkelijk online verkrijgbaar.
NO2-sensoren beginnen hun weg naar projecten van burgerwetenschap te vinden.
Nadelen
Bijna alle NO2-sensoren worden te sterk beïnvloed door temperatuur of luchtvochtigheid.
Op papier identieke sensoren kunnen in de praktijk toch zeer verschillende resultaten geven.
Gelijke sensoren kunnen toch zeer verschillende resultaten geven.
De specificaties van de sensoren zijn niet altijd duidelijk.
NO2-sensoren hebben een aanzienlijk hogere kostprijs dan fijnstofsensoren.
50-50
Wat is een NO2-sensor?

Om NO2 te meten, bestaan er twee types sensoren: resistieve en elektrochemische.

Resistieve sensoren

Resistieve sensoren bevatten een metaaloxide. Dat krijgt een ander geleidingsvermogen wanneer het in aanraking komt met bepaalde gassen in de lucht. Die verandering is meetbaar ­­– zo ga je na hoeveel gas er in de lucht aanwezig is.

Het voordeel van deze sensor? Hij heeft een groot bereik, waardoor hij even goed lage concentraties NO2 opspoort. Nadeel is wel dat hij ook op andere gassen reageert, waardoor je minder nauwkeurig gaat meten. Daarnaast geeft een resistieve sensor niet altijd stabiele meetresultaten, waardoor je hem na een tijdje opnieuw moet kalibreren.

Elektrochemische sensoren

Elektrochemische sensoren bevatten een elektrolyt dat reageert met NO2. Zo ontstaat elektrische stroom. Die stroom geeft weer hoeveel NO2 de lucht bevat. De sensoren hebben typisch een groot bereik, zij het minder ruim dan dat van resistieve sensoren. Het voordeel is dat hun gevoeligheid voor andere gassen meestal wordt gecompenseerd binnen de sensor. En ze geven doorgaans een vrij stabiele meting.

sensor NO2
Wat is NO2?

Wat is stikstofdioxide (NO2)?

Verbrand je iets op hoge temperatuur, dan ontstaat in eerste instantie NO, stikstofmonoxide. Een kleur-, reuk- en smaakloos gas met een korte levensduur, dat weinig toxisch is. NO reageert met zuurstof en ozon uit de lucht en wordt zo omgezet tot het schadelijke NO2. Dat gas blijft langer in de atmosfeer hangen en is bij hoge concentraties bruinrood van kleur. Het mengsel van NO en NO2 is NOx, stikstofoxide.

In welke mate is stikstofdioxide schadelijk?

Zowel korte blootstelling aan een hoge concentratie als langdurige blootstelling aan een lage concentratie zijn slecht voor mens en natuur. Bij hoge concentraties heeft NO2 een onaangename geur en veroorzaakt het irritaties van de ogen, keel en neus. Daarnaast is het een uitlokker van astma-aanvallen.

Langdurige blootstelling aan hoge concentraties van NO2 wordt gekoppeld aan longschade, hart- en vaatziekten, kanker en dus ook vroegtijdige sterfte. Omdat NO2 en dieselroet vaak samen voorkomen, is het niet zo eenvoudig om de gezondheidseffecten van de twee stoffen van elkaar te onderscheiden. Wetenschappers onderzoeken nog volop de link tussen blootstelling aan NO2, en de gezondheid. NO2 is soms ook indirect schadelijk voor de mens, omdat het een rol speelt in de vorming van ozon en fijn stof.

Waar komt stikstofdioxide vandaan?

Al eens diep ingeademd tijdens de file? We raden het ook niet aan: het verkeer veroorzaakt ongeveer de helft van de totale NO2-uitstoot in Vlaanderen. Dieselwagens produceren trouwens heel wat meer NO2 dan benzinewagens. Meer informatie over de oorsprong van fijn stof vind je op de website van de Vlaamse Milieumaatschappij.

bronnen van NO2 in 2016
De voornaamste bronnen van NO2 in Vlaanderen (2016). © Vlaamse Milieumaatschappij

Wat zijn de maximaal toegestane waarden?

NO2 is een prima indicator voor luchtverontreiniging door het verkeer. Daarom is het een interessante stof om te meten. Ook voor NO2 gelden er afspraken over concentraties die al dan niet oké zijn. Die verschillen wel naargelang de organisatie: zo is de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) strenger dan de Europese Unie (EU), toch wat piekwaarden van NO2 betreft. Een uurgemiddelde van NO2 mag voor de WGO nooit hoger zijn dan 200 µg/m3. De EU laat op datzelfde uurgemiddelde tot 18 overschrijdingen per jaar toe. Voor het algemene jaargemiddelde hanteren de EU en de WGO wel dezelfde grenswaarde van 40 ug/m3.

Meer informatie vind je op de website van de Vlaamse Milieumaatschappij.

 

Wat is stikstofdioxide (NO2)?
In welke mate is stikstofdioxide schadelijk?
Waar komt stikstofdioxide vandaan?
Wat zijn de maximaal toegestane waarden?
Uit