Achtergrond & Informatie

Project Zuivere Lucht

Hoemeetiklucht.eu werd ontwikkeld in het kader van het Europese Interreg project ‘Zuivere Lucht’. In dit project wordt een nieuwe techniek ontwikkeld om binnenlucht te zuiveren, en wordt die techniek getest in voorzieningen (kinderdagverblijven, scholen) in Antwerpen en Den Haag. Daarnaast stimuleert het project ook burgerwetenschap: hoemeetiklucht.eu is speciaal ontwikkeld voor eenieder die zelf de luchtwaliteit in zijn/haar buurt wil meten, en in Antwerpen en Den Haag meet men samen met burgers het effect op van experimentele lokale beleidsmaatregelen rond luchtkwaliteit.

 

Project Zuivere Lucht is gefinancierd binnen het Interreg V programma Vlaanderen-Nederland, het grensoverschrijdend samenwerkingsprogramma met financiële steun van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling.

 

 

Voor vragen: contacteer ons op info@projectzuiverelucht.eu

Projectpartners

/node/12

Woordenlijst

A

Advieswaarde

is een waarde vooropgesteld door de Wereldgezondheidsorganisatie. Ze zijn veel strenger zijn dan de Europese grenswaarden omdat ze enkel bepaald worden op basis van gezondheidsstudies en dus geen rekening houden met haalbaarheid of economische belangen. Advieswaarden zijn niet wettelijk bindend.

/advieswaarde

B

Benedenwinds

windafwaarts, de kant waar de wind naartoe waait

/benedenwinds

D

Diffusie

een proces dat ontstaat uit de willekeurige beweging van deeltjes als gevolg van de kinetische energie die deze deeltjes bezitten. Bij verschillen in concentratie leidt diffusie tot een netto verplaatsing van deeltjes van plaatsen met een hoge concentratie naar plaatsen met een lage concentratie.

 

Zie https://nl.wikipedia.org/wiki/Diffusie

 

/diffusie

Drift

een kleine, continue verandering van de meetresultaten van eenzelfde toestel bij gelijkblijvende omstandigheden.

/drift

E

Elektrochemische sensor

bevatten een elektrolyt dat reageert met NO2. Zo ontstaat elektrische stroom. Die stroom geeft weer hoeveel NO2 de lucht bevat.

/elektrochemischesensor

Elektrolyt

een chemische verbinding die in een oplossing of in gesmolten toestand geheel of gedeeltelijk in ionen splitsen, waardoor de oplossing of vloeistof elektrische stroom kan geleiden.

/elektrolyt

Emissie

uitstoot van luchtverontreinigende stoffen

/emissie

G

Geleidingsvermogen(G)

 is een grootheid die aangeeft hoe goed een voorwerp stroom geleidt bij een bepaalde spanning. Het geleidingsvermogen is het omgekeerde van de weerstand (R). Een voorwerp met een groot geleidingsvermogen heeft net een kleine weerstand ­- en andersom.

/geleidingsvermogen

I

Interferentie

een meting die beïnvloed wordt door een andere variabele. Bv. een sensor die fijn stof en mistdruppeltjes niet goed van elkaar onderscheidt.

/interferentie

Inversie

Normaal daalt de temperatuur met de hoogte maar bij een inversie (temperatuuromkering) stijgt de temperatuur juist met de hoogte. Een warmere luchtlaag ligt als een deken over een koudere luchtlaag. Hierdoor worden vervuilende stoffen minder verdund en kan luchtvervuiling zich opstapelen.

/inversie

Iteratief

met stelselmatige herhaling

/iteratief

J

Juistheid

de mate van overeenstemming tussen de gemiddelde waarde van een reeks waarnemingen en de werkelijke waarde.

/juisheid

K

Kalibratie

ijking, het vergelijken van een systeem of apparaat met een standaard om de eigenschappen vast te stellen.

/kalibratie

Korstmos

een combinatie van een schimmel, alg en blauwwier (cyanobacterie) die zeer nauw samenleven. Korstmossen groeien zeer traag en komen bijna overal voor, ook aan de zuidpool. Je vindt ze op boomschors of op stenen en gebouwen.

/korstmos

M

Metaaloxide

een verbinding van een metaal met zuurstof, typische voorbeelden zijn ijzeroxide en alumiunoxide.

/metaaloxide

Micrometer (µm)

dit is een miljoenste deel van een meter, of een duizendste deel van een millimeter

/micrometer

Modelresultaten

gegevens die niet rechtstreeks gemeten zijn, maar volledig of deels bekomen zijn door computermodellen.

/modelresultaten

O

Ozon

ontstaat uit reacties van gassen zoals stikstofoxiden en vluchtige organische stoffen onder invloed van zonlicht. Het wordt dus niet rechtstreeks uitgestoten. Ozon (O3) heeft zeer sterke oxiderende eigenschappen die schadelijk zijn voor zowel mensen als planten.

/ozon

P

Polluent

vervuilende stof

/polluent

Precisie

de mate waarin een meting dezelfde resultaten oplevert bij gelijkaardige omstandigheden en met eenzelfde meettoestel of type meettoestel.

/precisie

Primaire polluent

vervuilende stof die rechtstreeks in de lucht terechtkomt, bijvoorbeeld door verbranding.

/primaire%20polluent

R

Referentiemonitor

de officiële monitoren die erkende netwerken gebruiken om de luchtkwaliteit te meten volgens Europese richtlijnen.

/referentiemonitor

Resistieve sensor

dit is een gassensor die een metaaloxide bevat. Als het metaaloxide in aanraking komt met de gassen in de lucht krijgt deze een ander geleidingsvermogen. Door deze verandering te meten kan je nagaan hoeveel gassen er zich in de lucht bevinden. 

/resistievesensor

Resuspensie

het opnieuw in de lucht brengen van neergevallen stofdeeltjes. Een typisch voorbeeld is het opwaaien van bodemstof door de luchtverplaatsing van voorbijrijdend verkeer.

/resuspensie

S

Secundaire polluent

vervuilende stof die ontstaat door onder meer chemische reacties in de lucht.

 

/secundaire%20polluent

Smog

komt oorspronkelijk van de woorden smoke en fog, of rook en mist. Tegenwoordig spreken we van smog als de lucht sterk verontreinigd is door minstens één van de volgende stoffen: ozon (O3), fijn stof (PM10), zwaveldioxide (SO2) en stikstofdioxide (NO2).
Zomersmog treedt op wanneer er op warme en zonnige dagen te veel ozon in de lucht hangt.
Wintersmog ontstaat als stoffen afkomstig van verkeer en industrie (fijn stof, roet, stikstofoxiden en zwaveloxiden) blijven hangen tijdens de winterperiode

/smog

Stabiliteit

de mate waarin een meting met een toestel gelijkaardige resultaten oplevert bij gelijkaardige omstandigheden op een later tijdstip.

/stabiliteit

Street canyon

smalle straat met hoge bebouwing. In deze straten worden uitlaatgassen slechter verdund en stapelt de luchtvervuiling zich op.

/streetcanyon

U

Uitschieter

Een uitschieter of outlier is een waarneming die opvallend ver van de andere resultaten verwijderd ligt. Deze uitschieter past niet bij de overige resultaten (data) en er is ook geen verklaring voor (bv. een vuuwerk kan zorgen voor plotse pieken van PM).  Grafieken afgeleid uit data met uitschieters kunnen een sterk vertekend beeld geven van de werkelijkheid. 

/uitschieter

Ultrafijn stof

De fijnste fractie van fijn stof (PM), die bestaat uit deeltjes kleiner dan 0,1 micrometer (um) diameter.

/ultrafijn%20stof

V

Verstrooiing

een proces waarbij de richting of energie van een deeltje verandert door een botsing met een ander deeltje of met een hele hoop andere deeltjes.

/verstrooiing
/node/13

Fijn stof: biologische samplers

Biologische methoden voor het meten van luchtverontreiniging maken gebruik van (korst)mossen, planten en bomen.

Mossen en korstmossen (lichenen) hebben geen echte wortels, en halen dus hun voedingsstoffen uit de lucht in plaats van uit de bodem. Dit maakt hen extra gevoelig voor de stoffen die in de lucht aanwezig zijn. Korstmossen kunnen een indicatie geven van de aanwezigheid van zwaveldioxide (SO2) in de lucht. Daar zijn ze zeer gevoelig aan. Op plekken waar de lucht zuiver is, vind je er meer van, vooral van de bladachtige of ‘sliertige’ soorten. Deze methode geeft je echter geen absolute concentraties van zwaveldioxide in de lucht.

Een andere type van biologische methode is om fijnstofdeeltjes te onderzoeken die aan bladeren van bomen of planten blijven hangen.

Bladeren analyseren: hoe werkt het?

Planten staan bloot aan de lucht, en dus ook aan stofdeeltjes, groot en klein. Een deel van het stof dat op de bladeren van planten terecht komt, bevat magnetiseerbare minerale deeltjes, voornamelijk ijzeroxiden. Deze ijzeroxiden staan onder meer in verband met de uitstoot door verkeer. De blaadjes worden na een poos weggeknipt, en in een laboratorium blootgesteld aan een magnetisch veld. Hierrdoor worden de ijzeroxiden magnetisch. Hoe hoger het magnetisch signaal dat daaruit voortkomt, hoe meer van deze ijzeroxiden er op het blaadje lagen.

Blad
67-33

Bladeren analyseren: een goed idee?

De concentratie van fijn stof nagaan via de blaadjes van een klimop- of aardbeienplantje. Het klinkt leuk in theorie, maar werkt het ook goed in de praktijk? Het antwoord is helaas: 'het is ingewikkeld'. Ten eerste gaat het bij deze techniek niet alleen over fijn stof (PM10), maar over het totale gehalte aan stof in de lucht. De magnetiseerbare deeltjes in dat stof bestaan vooral uit mineralen opwaaiend van de bodem, meegevoerd door de wind, afkomstig van het autoverkeer, of van trein- en tramsporten, verbrandingsovens, metaalverwerkende bedrijven, ... Binnen het totale stofgehalte varieert de verhouding tussen de magnetiseerbare deeltjes en het fijn stof sterk naargelang de omgeving. Dit bemoeilijkt het vergelijken van metingen uit verschillende omgevingen. Heel wat fijnstofdeeltjes, bijvoorbeeld van houtverbranding, spoor je niet op via deze methode.

Ook is het onmogelijk in te schatten of bepaalde concentraties aan magnetiseerbare mineralen ‘gezond’ of ‘niet gezond’ zijn. Officiële grenswaarden zijn hiervoor niet vastgelegd. De relatie tussen de hoeveelheid magnetiseerbare deeltjes en het gehalte aan fijn stof is immers niet bekend, en ook de directe relatie met de menselijke gezondheid is nog niet onderzocht. Men kent de grootte van de magnetiseerbare deeltjes niet, terwijl dát net belangrijk is: hoe kleiner, hoe gevaarlijker.

Is er dan niets goed aan dit soort metingen? Toch wel, het brengt mensen in contact met de wetenschap, en maakt hen bewust van het feit luchtvervuiling door het verkeer niet alleen via de uitlaat ontstaat. Het merendeel van de fijnstofuitstoot in het wegverkeer komt immers van slijtage van het wegdek, de banden en de remmen.

Uit